ഗുവാഹത്തിയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ മേഖലയിൽ നീലാചൽ കുന്നിൻ മുകളിലാണ് ക്ഷേത്രം നിലകൊള്ളുന്നത്. ആസാം ജനതയുടെ കുലദൈവമാണ് കാമാഖ്യ. ശിവപത്നിയും ദക്ഷപുത്രിയുമായിരുന്ന സതിയാണ് കാമാഖ്യ എന്നാണ് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്. പക്ഷെ, ഇവിടെ ദേവിക്ക് വിഗ്രഹമില്ല. പകരം, ചെറിയ ഒരു ഗുഹയ്ക്കുള്ളിൽ യോനിയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള ശിലയെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്. ഈ ശിലയിൽ നിന്നും പ്രകൃതിദത്തമായ ഒരു ഉറവ എപ്പോഴും ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കും. അമ്പത്തിയൊന്ന് ഹൈന്ദവ-ശാക്തേയ ശക്തിപീഠങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഈ ക്ഷേത്രം, ഇന്ത്യയിൽ യോനി പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ്.

ദക്ഷയാഗസമയത്ത്, തന്റെ ഭർത്താവായ ശിവൻ തന്റെ പിതാവായ ദക്ഷനാൽ അപമാനിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ആത്മാഹൂതി ചെയ്ത സതിയുടെ ജഡമെടുത്ത് ശിവൻ രൗദ്രതാണ്ഡവമാടുകയുണ്ടായി. ഘോരമായ ശിവതാണ്ഡവത്തിൽ ലോകം നാശത്തിന്റെ വക്കിലെത്തി. ആ സമയം, ലോകത്തെ രക്ഷിക്കാൻ സതിയുടെ ശരീരം തന്റെ സുദർശന ചക്രത്താൽ മഹാവിഷ്ണു കഷ്ണങ്ങളാക്കുകയും അങ്ങനെ അമ്പത്തിയൊന്ന് കഷ്ണങ്ങളായി മാറിയ സതിയുടെ ശരീരം ശിവനിൽ നിന്നും ചിതറി തെറിച്ച്, ഭൂമിയുടെ പല ഭാഗങ്ങളിലായി വീഴുകയും ചെയ്തു. അതിൽ, യോനീഭാഗം വന്നുവീണ ഭാഗമാണ് ഇവിടം എന്നാണ് ഐതിഹ്യം.

ഭക്തരുടെ സർവ അഭീഷ്ടങ്ങളും സാധിച്ചു കൊടുക്കുന്ന ദൈവമായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന കാമാഖ്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റൊരു ഐതിഹ്യം കാമദേവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ‘കാമാഖ്യ’ എന്ന പേരിന് പിന്നിൽ മന്മഥനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ ഐതിഹ്യമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഒരിക്കൽ, ശിവകോപം മൂലം ഭസ്മമായിപ്പോയ കാമദേവന് തന്റെ പഴയ രൂപം തിരികെ ലഭിക്കാനായി സതിയുടെ യോനീഭാഗം വീണ ഇവിടെ വന്ന് തപസ്സ് ചെയ്യാൻ ഉപദേശം ലഭിച്ചു. കാമദേവൻ ഇവിടെ കഠിനതപസ്സ് ചെയ്യുകയും ദേവി പ്രസാദിക്കുകയും കാമദേവന് പഴയ രൂപം തിരിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തു. കാമന് ‘കാമം’ (രൂപം) തിരികെ ലഭിച്ച ഇടമായതിനാൽ കാമാഖ്യ എന്ന് ഇവിടം പിന്നീട് അറിയപ്പെട്ടു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം.

ജൂൺ മാസത്തിൽ ദേവി രജസ്വലയാകുന്ന (ആർത്തവം) സമയത്ത്, വർഷത്തിലൊരിക്കൽ ഇവിടെ അമ്പുബാച്ചി മേള കൊണ്ടാടുന്നു. ആസാമീസ് ഭാഷയിൽ ‘അമ്പു’ എന്നാൽ വെള്ളം എന്നും ‘ബാച്ചി’ എന്നാൽ ഒഴുകുന്നത് എന്നും ആണ് അർത്ഥം.

അമ്പു ബാച്ചി ഉത്സവത്തിനോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രം മൂന്ന് ദിവസം അടച്ചിടാറുണ്ട്. ഈ സമയത്ത്, ബ്രഹ്മപുത്ര നദിയിലെ വെള്ളത്തിന് ചുവപ്പ് നിറം കൈവരുമെന്നാണ് വിശ്വസം. നാലാം ദിവസം ക്ഷേത്രം തുറക്കുമ്പോൾ ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകുന്നത് രക്തവർണ്ണമായ അംഗവസ്ത്രമാണ്.

സതീ ദേവിയെ കൂടാതെ, ദശ മഹാവിദ്യമാരായ കാളി, താരാ, ചിന്നമസ്ത, ബഗളാമുഖി, ഭുവനേശ്വരി, തൃപുരസുന്ദരി (ഷോഡശി, ശ്രീവിദ്യ, പാർവതി), ഭൈരവി, ധൂമാവതി, മാതംഗി (മഹാസരസ്വതി), കമല (മഹാലക്ഷ്മി) എന്നീ ആദിപരാശക്തിയുടെ പത്ത് താന്ത്രിക ശക്തിസ്ഥാനങ്ങളെ കൂടി ഇവിടെ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. തൃപുരസുന്ദരി, മാതംഗി, കമല എന്നിവരെ പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിലും മറ്റുള്ളവരെ വേറേ ക്ഷേത്രങ്ങളിലുമായാണ് ആരാധിക്കുന്നത്.

വാഹനം പാർക്ക്‌ ചെയ്തിടത്തുനിന്ന് കുറച്ചു ദൂരം നടന്നുവേണം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്താൻ. വഴിയുടെ ഇരുവശത്തും, രുദ്രാക്ഷം, പ്രസാദം, സ്വീറ്റ്‌സ്, അലങ്കാരവസ്തുക്കൾ, ദേവിമാഹാത്മ്യം ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ള ചിത്രങ്ങൾ, പ്രതിമകൾ തുടങ്ങി അനവധി വസ്തുക്കൾ വില്പനക്ക് വച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി സ്റ്റാളുകളുണ്ട്.

അകത്തു കടന്നപ്പോൾ വലിയ തിരക്ക്. ഗുരുവായൂർ അമ്പലത്തിലെപോലെ കാശ്കൊടുത്തു കേറാൻ പറ്റുമോന്നു നോക്കി. ഏതോ വി ഐ പി കൾ വന്നിട്ടുള്ളതുകൊണ്ട് അതും നടന്നില്ല. നീണ്ട ക്യു നോക്കി. കുറച്ചുനേരം ഹതാശരായി നിന്നു. ടൂർ മാനേജർ പ്രദീപ്‌ ആരെയൊക്കെയോ കണ്ട്, കുറച്ച് അടുത്തുവരെ എത്താനുള്ള അനുവാദം നേടി.

ഞെങ്ങി ഞെരുങ്ങി എത്തിനോക്കിയപ്പോൾ, താഴെ ഗുഹയിലേക്കെന്നപോലെ ഒരു വഴി കണ്ടു. അതിന്റെ പുറത്ത് കുറച്ച് പേര് നിന്ന് ആരതിയുഴിയുന്നുണ്ട്. മൊബൈൽ അനുവദിക്കാത്തതുകൊണ്ട് ഒന്നും പകർത്താനായില്ല. കുറച്ചപ്പുറത്തായി ഒരു ദേവി വിഗ്രഹം ആരാധിക്കപെടുന്നു. അതിനുമുൻപിൽ ഭക്തജനങ്ങൾ ആരാധനയും പ്രാർത്ഥനയും നടത്തുന്നുണ്ട്.

പുറത്ത് കടന്ന് അമ്പലം വലം വച്ചു. അപ്പോൾ, വിചിത്രമായ ഒരു കാഴ്ച കണ്ടു. അവശരായ കുറേ പ്രാവുകൾ മരണാസന്നരായി കിടക്കുന്നു. ചിലത് മരണത്തിന്റെ അവസാന പിടച്ചലിൽ ആണ്. കുറച്ചപ്പുറത്തായി, കുറച്ച് ആടുകളും ഇതേ അവസ്ഥയിൽ കിടക്കുന്നുണ്ട്. ചിലത് ഏന്തിവലിഞ്ഞു നടക്കുന്നു. അർച്ചനക്കായി തട്ടവും താലവുമൊക്കെയായി വരുന്നവരുടെ കൈയിൽ നിന്ന് അത്‌ തട്ടിയെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട് ചില ആടുകൾ.

വളരെ ദയനീയമായ ഒരു കാഴ്ച. അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ കിട്ടിയത് അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന അറിവാണ്. മരണാസന്നരായ പക്ഷി മൃഗാദികൾ അവരുടെ അവസാനനിമിഷം ഇവിടെ ചെലവഴിക്കാറുണ്ടത്രേ. ഞങ്ങൾ മൂന്നു റൗണ്ട് പൂർത്തിയാക്കി എത്തുമ്പോഴേക്കും അവയിൽ പലതിന്റെയും ചലനം നിലച്ചിരുന്നു.

പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയ്ക്കുനേരെ കുറച്ചകലെയായി, നടശാല പോലെ ഒരു ഭാഗം കണ്ടു. ആട്, പോത്ത് മുതലായ മൃഗങ്ങളെ അതിനടുത്തായി കെട്ടിയിട്ടിരുന്നു. ബലി കൊടുക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് അത്. ഇവിടുത്തെ പ്രധാന വഴിപാടാണ് ബലി. പ്രാവിനെപോലും ബലികൊടുക്കുന്നുണ്ട് ഇവിടെ. മൃഗങ്ങളിൽ ആൺ മൃഗങ്ങളെ മാത്രമേ ബലി കൊടുക്കൂ. എനിക്ക് അത് കാണാൻ താല്പര്യമില്ലാത്തതിനാൽ അങ്ങോട്ട്‌ പോയില്ല.

എല്ലാർക്കും സൗജന്യമായി ലഭിക്കുന്ന പ്രസാദ കവറിൽ തീർത്ഥം, ഉണക്കിയ തേങ്ങാക്കൊത്ത്, ഉണക്കിയ നെല്ലിക്ക, ലഡ്ഡു പോലെത്തെ ഒരു വിഭവം, അപ്പം നുറുക്കിയെടുത്തപോലെത്തെ വിഭവം എന്നിവയുണ്ട്. പ്രസാദ കവർ തുറന്നപ്പോൾ അതിനകത്തു ദേവിയുടെ രൂപം കൊത്തിയ ഒരു നാണയം ഉണ്ടായിരുന്നു.