ശ്രുതി ഒരു പബ്ലിഷറുടെ അക്കൗണ്ട്സ് സെക്ഷനിലേക്ക് മൂന്നാമത്തെ തവണയും വിളിച്ച്, നാലുമാസം മുമ്പ് ചെയ്തുകൊടുത്ത എട്ടാംക്ലാസ് സയൻസ് പുസ്തകത്തിന്റെ നാല്പത്തിരണ്ട് ഇല്ലസ്ട്രേഷനുകളുടെ ഇൻവോയ്സ് എവിടെയെത്തിയെന്നു ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴാണ് ജയകുമാർ വിളിച്ചത്. ജയകുമാറിന്റെ ചെറിയ പ്രസാധനശാല കെ. ഭാസ്കരന്റെ പുസ്തകങ്ങളുടെ അവകാശം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഭാസ്കരന്റെ ജന്മശതാബ്ദിക്ക് ഒരു കുട്ടികളുടെ പുസ്തകം; അദ്ദേഹം മരിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് എഴുതുകയും ചിത്രം വരച്ചുതുടങ്ങിയതുമായ പുസ്തകം പൂർത്തിയാക്കണം.

ഏഴു ചിത്രങ്ങൾ. ഒറിജിനലുകൾ കോട്ടയത്തെ വീട്ടിൽനിന്നു പുറത്തുപോകാൻ പാടില്ല. ലോഞ്ചിനുമുമ്പ് ഒന്നും ഫോട്ടോയെടുത്ത് പുറത്തുവിടരുത്. ഫീസ് ശ്രുതി ഒരു കൊല്ലംകൊണ്ട് പാഠപുസ്തകങ്ങളിൽനിന്നു സമ്പാദിക്കുന്നതിന്റെ പകുതിയായിരുന്നു. അഡ്വാൻസ് അന്നുതന്നെ അക്കൗണ്ടിൽ വന്നു. അന്നുതന്നെ ശ്രുതി അമ്മയുടെ ദന്താശുപത്രിയിലേക്ക് ഇരുപത്തിരണ്ടായിരം അയച്ചു.

ഭാസ്കരന്റെ വീട് കോട്ടയത്തിനടുത്ത് ഒരു പഴയ ഓടിട്ട വീടായിരുന്നു. ഉമ്മറം ശതാബ്ദിക്കുവേണ്ടി വെള്ളയടിച്ചിരുന്നു. പുറകിലെ മുറികളിൽ പഴയ പുസ്തകങ്ങളുടെ കെട്ടുകളും ഒരു കേടായ ഫോട്ടോസ്റ്റാറ്റ് മെഷീനും സമ്മാനമായിക്കിട്ടിയ ഫലകങ്ങളും. ഭാസ്കരന്റെ ഭാര്യ സരസ്വതിയമ്മയ്ക്ക് എഴുപത്തിനാലു വയസ്സ്; ബില്ലുകളുടെ കാര്യത്തിൽ ഒരു പൈസ പോലും വിട്ടുകൊടുക്കാത്ത ആൾ. മകൾ രേഖയ്ക്ക് നാല്പത്തൊന്ന്; അടുത്തുള്ള ഒരു സ്കൂളിൽ ടീച്ചർ. പത്തുവയസ്സുള്ള മകൻ അച്ചുവിനെയുംകൊണ്ട് എല്ലാ വൈകിട്ടും അവർ അമ്മയെ നോക്കാൻ വരും.

പുറകിലത്തെ മുറിയിലെ മേശപ്പുറത്ത് ഏഴു ചിത്രങ്ങൾ നിരത്തിവെച്ചിരുന്നു. ഓരോന്നും രണ്ടുപേജ് വീതിയിൽ, വാട്ടർകളർ. ഒരു കുടുംബം ഓണത്തിന് ഒരുങ്ങുന്നു. മുറ്റമടിക്കുന്നു, പൂ പറിക്കുന്നു, പൂക്കളമൊരുക്കുന്നു, ഓണക്കോടി ഉടുക്കുന്നു, ഇലയിട്ടു വിളമ്പുന്നു, ഊഞ്ഞാലാടുന്നു; അവസാനത്തേതിൽ എല്ലാവരും ഒരു ഫോട്ടോയ്ക്കുവേണ്ടി ഉമ്മറത്ത് നിരന്നുനിൽക്കുന്നു.

ഏഴു ചിത്രങ്ങളിലും ഒരേ സ്ഥാനത്ത്, ഒരേ വലിപ്പത്തിൽ, ഒരു കുട്ടിയുടെ ആകൃതിയിൽ ഒരു ഭാഗം വരയ്ക്കാതെ വെള്ളയായി വിട്ടിരുന്നു. പെൻസിൽകൊണ്ടുള്ള ഒരു നേർത്ത വരപോലുമില്ലാതെ, ചുറ്റുമുള്ള ചായം ആ ആകൃതിയുടെ അരികിൽ കൃത്യമായി നിന്നിരുന്നു.

“അത് ഒരു ഡിസൈനാ,” സരസ്വതിയമ്മ പറഞ്ഞു. “അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു ശൈലി.”

“അച്ഛൻ അതിൽ ഒന്നും ചെയ്യാൻ സമ്മതിച്ചിരുന്നില്ല.” രേഖ പറഞ്ഞു, അമ്മയെ നോക്കാതെ.

ശ്രുതി നോട്ടുബുക്ക് തുറന്ന് തീയതിയും സമയവും എഴുതി. ഏഴു ചിത്രങ്ങളിലും കുട്ടിയുടെ ആകൃതിയിൽ ഒഴിഞ്ഞ ഭാഗം. ഒഴിഞ്ഞത് യാദൃച്ഛികമല്ല. മാസ്കിങ് ഫ്ലൂയിഡ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടാവണം.

ആദ്യത്തെ ചിത്രത്തിൽ മുറ്റമടിക്കുന്ന ഭാഗത്ത് ആ വെള്ളയുടെ താഴെ ഒരു ചെരുപ്പിന്റെ പകുതി ഭാസ്കരൻ വരച്ചിരുന്നു, നിറംകൊടുക്കാതെ. ജയകുമാർ ആവശ്യപ്പെട്ടത്, ചിത്രങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ ആയിരുന്നു. ശ്രുതി ആ ചെരുപ്പിന് ഭാസ്കരന്റെ മറ്റു ചെരുപ്പുകളുടെ അതേ തവിട്ടുനിറം കൊടുത്ത്, അതിന്റെ വള്ളി മുഴുവനാക്കി. ഉണങ്ങാൻ വിട്ടു.

അന്നു രാത്രി ഊണുമേശയിൽ സരസ്വതിയമ്മ ചോറു വിളമ്പുന്നതിനിടയിൽ രേഖയോടു ചോദിച്ചു: “കുട്ടൻ കഴിച്ചോ?”

രേഖ ചിരിച്ചു, പകുതി. “ഏതു കുട്ടൻ അമ്മേ? അച്ചു കഴിച്ചു.”

സരസ്വതിയമ്മ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. ചോറ്റുപാത്രം അടച്ചു.

പിറ്റേന്നു രാവിലെ അടുക്കളയുടെ ചുമരിൽ കാന്തംകൊണ്ട് ഒട്ടിച്ചുവെച്ചിരുന്ന ഒരു പഴയ സാധനലിസ്റ്റ്, ഓണത്തിന് വാങ്ങേണ്ടവ, സരസ്വതിയമ്മയുടെ കൈയക്ഷരത്തിൽ, ശ്രുതി ഇന്നലെ ചായ കുടിക്കുമ്പോൾ വായിച്ചിരുന്നത്, അതിൽ ഒരു വരി കൂടുതലുണ്ടായിരുന്നു. ചെരുപ്പ്, ചെറിയത്, ഒരു ജോഡി. ശ്രുതി അതിന്റെ ഫോട്ടോയെടുത്തു, നോട്ടുബുക്കിൽ എഴുതി. ഇന്നലെ എട്ടുവരി; ഇന്ന് ഒമ്പത്.

ജയകുമാർ വിളിച്ചു. ലോഞ്ച് ഇരുപത്തിനാലിന്, തിരുവനന്തപുരത്തെ ഒരു ഹാളിൽ, മന്ത്രി വരും, ഒരു പത്രത്തിന്റെ ഞായറാഴ്ചപ്പതിപ്പിൽ ഫീച്ചറും. ശ്രുതി ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. ഫോൺ വെച്ചിട്ട്, പ്രായമുള്ള സ്ത്രീയുടെ ഓർമ്മക്കുറവാണെന്നും ലിസ്റ്റിൽ ആരെങ്കിലും ഒരു വരി എഴുതിച്ചേർത്തതാകാമെന്നും അവൾ സ്വയം പറഞ്ഞു. രണ്ടാമത്തെ ചിത്രത്തിൽ പൂ പറിക്കുന്ന ഭാഗത്ത് ആ വെള്ളയുടെ അരികിൽനിന്ന് ഒരു കൈ പുറത്തേക്കു നീണ്ടിരുന്നു, ഒരു ചെമ്പരത്തിയിലേക്ക്. ശ്രുതി ആ കൈയ്ക്ക് നിറം കൊടുത്തു.

വൈകിട്ട് രേഖ ഹാളിലെ ചുമരിലെ ഒരു പഴയ ഫ്രെയിം ചെയ്ത ഫോട്ടോയുടെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നതു ശ്രുതി കണ്ടു. ഭാസ്കരനും സരസ്വതിയമ്മയും ഒരു ആറുവയസ്സുകാരിയും, ഒരു ഓണക്കാലത്ത്. ആറുവയസ്സുകാരിയുടെ കൈ ഇന്നലെവരെ അച്ഛന്റെ കൈയിൽ പിടിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ആ കൈയുടെ ഭാഗത്ത് ഫോട്ടോയിൽ ഒരു മങ്ങൽ, ഫോട്ടോ എടുക്കുമ്പോൾ കൈ അനങ്ങിയതുപോലെ.

“ഇത് ഇങ്ങനെ ആയിരുന്നില്ല.” രേഖ പറഞ്ഞു. ശ്രുതിയോടായിരുന്നില്ല, ഫോട്ടോയോട്.

“എന്നെ ഒരിക്കലും അച്ഛന്റെ പുസ്തകങ്ങളിൽ എടുത്തിട്ടില്ല.” രേഖ പറഞ്ഞു, അന്നു രാത്രി ഉമ്മറത്തിരുന്ന് അച്ചുവിന്റെ ഹോംവർക്ക് നോക്കുന്നതിനിടയിൽ. “അച്ഛന്റെ എല്ലാ കഥയിലും ഒരു ആൺകുട്ടിയൊണ്ട്. ഞാൻ ചോദിച്ചിട്ടൊണ്ട്, അതാരാന്ന്. അച്ഛൻ പറയും, അവൻ കഥേലെ കുട്ടിയാന്ന്.” രേഖ ഒരു കണക്കിലെ തെറ്റിന് ചുവന്ന വട്ടമിട്ടു.

“ഫോട്ടോയിൽനിന്ന് ഞാൻ മാഞ്ഞുപോയാൽ എനിക്ക് അത്ര അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല. പക്ഷേ അമ്മ ഇന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് എന്നോട് ചോദിച്ചു, നിന്റെ ആങ്ങള വരുമ്പം പായസത്തിന് ശർക്കര വേണോന്ന്. എനിക്ക് ആങ്ങളയില്ല ശ്രുതീ.” രേഖ നോട്ടുബുക്ക് അടച്ചു.

“അഞ്ചുവയസ്സുവരെ അച്ഛൻ എന്റെ മുടി ആൺകുട്ടികളുടേതുപോലെ വെട്ടിനിർത്തി. ഓണത്തിന് എനിക്കു വാങ്ങിയത് മുണ്ടും ഷർട്ടുമായിരുന്നു, പട്ടുപാവാടയല്ല. അച്ഛൻ എന്നെ കുട്ടൻ എന്നാ വിളിച്ചെ. സ്കൂളിൽ ചേർന്നപ്പം അമ്മയാ ആ പേര് നിർത്തിച്ചത്.”

ശ്രുതി പോകുകയാണെന്നു പറഞ്ഞു. അഡ്വാൻസ് തിരിച്ചുകൊടുക്കാമെന്ന്.

“പോവല്ലേ.” രേഖ പറഞ്ഞു. “എന്താന്ന് എനിക്കറിയണം. നീയാ അതു തൊടുന്നെ. നിനക്കേ അറിയാൻ പറ്റൂ.”

ശ്രുതി ഒരു പരീക്ഷണം ചെയ്തു. മൂന്നാമത്തെ ചിത്രത്തിൽ, ഇലയിടുന്നിടത്ത്, ആ വെള്ളയുടെ അരികിൽ ഒരു വിരലിന്റെ തുമ്പ് മാത്രം. സമയം എഴുതി. രാവിലെ പത്തുമണി പതിനാലു മിനിറ്റ്.

വീട്ടിലെ പട്ടി, രേഖ എട്ടുകൊല്ലം മുമ്പ് റോഡിൽനിന്ന് എടുത്തുകൊണ്ടുവന്നത്, അന്നുവരെ രേഖ വരുമ്പോൾ ഗേറ്റിലേക്ക് ഓടിച്ചെല്ലുമായിരുന്നു. അന്നു വൈകിട്ട് രേഖ ഗേറ്റുതുറന്നപ്പോൾ പട്ടി മുരണ്ടു. പിന്നെ ഉമ്മറത്തെ ഒഴിഞ്ഞ ഒരു കസേരയുടെ ചുവട്ടിൽ ചെന്നു ചുരുണ്ടുകിടന്നു.

ശ്രുതി ഓടിപ്പോയി ആ വിരലിന്റെ തുമ്പ് നനഞ്ഞ ബ്രഷുകൊണ്ട് കഴുകിയെടുത്തു. ചായം അപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി ഉണങ്ങിയിരുന്നില്ല. പട്ടി കസേരയുടെ ചുവട്ടിൽനിന്ന് തലയുയർത്തി രേഖയെ നോക്കി ഒന്നു വാലാട്ടി. പിന്നെയും തല താഴ്ത്തി. കസേരയുടെ ചുവട്ടിൽനിന്ന് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ശ്രുതി നോട്ടുബുക്കിൽ എഴുതി. നനഞ്ഞ ചായം കഴുകിയാൽ ആ ഘട്ടം നിൽക്കും. പഴയതിലേക്ക് തിരിച്ചുപോവില്ല. പിന്നെ അതിനു താഴെ, ഒരു കണക്കു ശരിയാക്കുന്നതുപോലെ, എഴുതി. ഇതുവരെ മാറിയത് കടലാസുകൾ, ഒരു ഫോട്ടോ, ഒരു മൃഗം. ആളുകൾ മാറിയിട്ടില്ല. രേഖ രേഖതന്നെ. ഏഴാമത്തേത്, ആ കുടുംബഫോട്ടോ ആണ്, അവസാനത്തേത്. അതു തൊടാതിരുന്നാൽ മതി. ശ്രുതി ആ വരിയുടെ താഴെ രണ്ടുവട്ടം വരയിട്ടു.

“ഒരിക്കൽ ഒരു കുട്ടിയൊണ്ടായിരുന്നു.” സരസ്വതിയമ്മ പറഞ്ഞു. അന്നു രാത്രി ശ്രുതി നോട്ടുബുക്ക് കാണിച്ചപ്പോൾ. “രേഖ ജനിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു അകന്ന ബന്ധുവിന്റെ മകൻ. അവന്റെ അമ്മ മരിച്ചപ്പം ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു. എട്ടുവയസ്സ്. ഒരു ഓണക്കാലം മുഴുവനും ഇവിടൊണ്ടാരുന്നു. പിന്നെ വീട്ടുകാർ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മേം ചേട്ടന്മാരും, സമ്മതിച്ചില്ല. സ്വത്തിന്റെ കാര്യം, നാട്ടുകാരുടെ വർത്തമാനം, അങ്ങനെ പലതും. ഓണം കഴിഞ്ഞപ്പം അദ്ദേഹം അവനെ ഒരു ഓർഫനേജിൽ കൊണ്ടുപോയി ആക്കി. പിന്നെ അവൻ എവിടെപ്പോയെന്ന് എനിക്കറിയത്തില്ല. അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും പറഞ്ഞിട്ടില്ല.” സരസ്വതിയമ്മ ഒന്നു നിർത്തി. “ആ ചിത്രങ്ങള് അദ്ദേഹം മുപ്പതുകൊല്ലം വരച്ചോണ്ടിരുന്നു. ഒരിക്കലും തീർത്തില്ല. ഞാനാ അതു സൂക്ഷിച്ചുവെച്ചെ. എന്തിനാന്ന് എനിക്കറിയത്തില്ല.”

“അവന്റെ പേര്?”

“കുട്ടൻ എന്നാ ഞങ്ങള് വിളിച്ചെ.” സരസ്വതിയമ്മ കണ്ണടയൂരി. “ശരിക്കുള്ള പേര് ഞാൻ മറന്നുപോയി. അതാ കഷ്ടം. അവനെ കൊണ്ടുപോവുന്നേന്റെ തലേന്ന് അവന്റെ ബാഗ് ഞാനാ ഒരുക്കിയെ. ഒരു ഓണക്കോടീം വെച്ചുകൊടുത്തു. അദ്ദേഹത്തിനോട് ഒന്നും ചോദിച്ചില്ല.”

ജയകുമാർ ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫറെയും കൂട്ടി വന്നു, ലോഞ്ചിന്റെ ക്ഷണക്കത്തിന്റെ പ്രൂഫും കൊണ്ട്. നാലുചിത്രമെങ്കിലും തീർന്നതു കാണിച്ചാലേ ഹാളിന്റെ അഡ്വാൻസ് തിരിച്ചുകിട്ടാതെ പോകാതിരിക്കൂ. ശ്രുതി പിന്മാറുകയാണെങ്കിൽ കരാർപ്രകാരം അഡ്വാൻസ് മുഴുവനും തിരിച്ചടയ്ക്കണം. അഡ്വാൻസിന്റെ പകുതി ഇപ്പോൾ ഒരു ദന്താശുപത്രിയുടെ അക്കൗണ്ടിലായിരുന്നു. ശ്രുതി നോട്ടുബുക്ക് ബാഗിലൊളിപ്പിച്ചു. ഒരു ചിത്രംകൂടി തീർക്കാമെന്നു സമ്മതിച്ചു. ഏഴാമത്തേതിനുമുമ്പ് നിർത്താമെന്ന് സ്വയം പറഞ്ഞു. നോട്ടുബുക്കിലെ ആ രണ്ടുവര ശ്രുതി ഒന്നുകൂടി നോക്കി.

നാലാമത്തെ ചിത്രത്തിൽ കുട്ടിയുടെ ആകൃതിക്ക് വിളമ്പുന്ന ഒരു തവിയും അതു പിടിച്ച ഒരു കൈയും. അഞ്ചാമത്തേതിൽ ഊഞ്ഞാലിൽ ഒരു ചെറിയ ഉടൽ. ശ്രുതി രണ്ടും തീർത്തു, ജയകുമാറിന്റെ ഫോട്ടോഗ്രാഫർ മുറിയുടെ വാതിൽക്കൽനിന്ന് ഫോട്ടോയെടുക്കുമ്പോൾ.

അഞ്ചാമത്തേത് ഉണങ്ങിയതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രേഖ ഒരു കടലാസുമായി വന്നു. സ്കൂളിന്റെ പഴയ രജിസ്റ്ററിൽനിന്ന് ഒരു ഫോട്ടോകോപ്പി, പെൻഷൻരേഖകൾക്കുവേണ്ടി ഓഫീസിൽനിന്ന് എടുത്തത്. രേഖയുടെ പിതാവിന്റെ പേര് എന്ന കോളത്തിൽ ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു. ആ കോളം വെറുതെ ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു, മഷി ഒരിക്കലും വീണിട്ടില്ലാത്തതുപോലെ.

അച്ചു ഉമ്മറത്തുനിന്ന് ഓടിവന്നു. രേഖയെ കണ്ടു. “രേഖയാന്റീ, അമ്മ എപ്പഴാ വരുന്നെ?”

രേഖ അച്ചുവിനെ നോക്കി. അച്ചു ശ്രുതിയെ നോക്കി, പിന്നെ രേഖയെ, ഒരു സംശയത്തോടെ, എന്തോ തെറ്റിയതുപോലെ. പിന്നെ തിരിച്ചോടിപ്പോയി.

“അതു കത്തിക്ക്.” രേഖ പറഞ്ഞു. “എല്ലാം. ഇന്നുതന്നെ.”

അകത്തെ മുറിയിൽനിന്ന് സരസ്വതിയമ്മയുടെ ഒച്ച: “അവനെ ഇനിയും മായ്ക്കല്ലേ. ഒരിക്കൽ മായ്ച്ചതാ.”

ആറാമത്തെ ചിത്രത്തിൽ, ഓണക്കോടി ഉടുക്കുന്നിടത്ത്, ആ വെള്ളയ്ക്ക് ഭാസ്കരൻ ഒരു മുഖം വരയ്ക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു, ഒരു കണ്ണും ഒരു പുരികവും മാത്രം. ഏഴാമത്തെ ചിത്രം ശ്രുതി ഇപ്പോൾ ശരിക്കും നോക്കി. ഫോട്ടോയ്ക്കുവേണ്ടി നിരന്നുനിൽക്കുന്ന കുടുംബം. ഭാസ്കരൻ, സരസ്വതിയമ്മ, അടുത്തുള്ള ബന്ധുക്കൾ. നടുവിൽ, അച്ഛന്റെയും അമ്മയുടെയും ഇടയിൽ, ഒരു കുട്ടിക്കുള്ള ഒരേയൊരു സ്ഥലം. ആ സ്ഥലം ഒഴിഞ്ഞിരുന്നു. രേഖ അതിൽ ഇല്ലായിരുന്നു. രേഖ ആ കുടുംബത്തിൽ ആദ്യം മുതലേ ഇല്ലായിരുന്നു.

ശ്രുതി ആറാമത്തേതിൽ തൊട്ടില്ല.

അന്നു രാത്രി, പതിനൊന്നുമണിക്ക് വെള്ളം കുടിക്കാൻ എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ, ഇടനാഴിയുടെ അറ്റത്ത്, പുറകിലത്തെ മുറിയുടെ വാതിൽക്കൽ ഒരു കുട്ടി നിൽക്കുന്നതു ശ്രുതി കണ്ടു. എട്ടുവയസ്സ്. വെള്ളമുണ്ടും ഒരു വെള്ളഷർട്ടും, ചെരുപ്പില്ലാതെ. മുഖം കാണാൻ പറ്റിയില്ല, ഇടനാഴിയിൽ വെളിച്ചമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും.

“അവസാനത്തെ പടത്തിൽ എന്നേം ഇടുവോ?” കുട്ടി ചോദിച്ചു. ഒരു ഭീഷണിയുമില്ലാതെ, ഒരു ഓണസദ്യയ്ക്ക് ഇലയുണ്ടോ എന്നു ചോദിക്കുന്നതുപോലെ.

ശ്രുതി ഉത്തരം പറഞ്ഞില്ല. ഗ്ലാസ് കൈയിൽനിന്നു വീണില്ല. അവൾ അതു മുറുക്കിപ്പിടിച്ച് മുറിയിലേക്കു തിരിച്ചുപോയി, വാതിലടച്ചു. പുറത്ത് ആ കുട്ടി എപ്പോൾ പോയെന്ന് ശ്രുതിക്ക് അറിയില്ല.

പിറ്റേന്നു രാവിലെ സരസ്വതിയമ്മ വടിയും കുത്തി പുറകിലത്തെ മുറിയിൽ വന്നു. മേശപ്പുറത്തുനിന്ന് ആറാമത്തെയും ഏഴാമത്തെയും ചിത്രങ്ങൾ ഒരു പഴയ ഫയൽക്കവറിലാക്കി, ഒന്നും പറയാതെ സ്വന്തം മുറിയിൽ കൊണ്ടുപോയി, കട്ടിലിലെ തലയിണയുടെ അടിയിൽവെച്ചു. രേഖ വാതിൽക്കൽ നോക്കിനിന്നു. തടഞ്ഞില്ല. അന്നു രാത്രിയും അതിന്റെ പിറ്റേന്നു രാത്രിയും സരസ്വതിയമ്മ ആ തലയിണയിൽ തലവെച്ചു കിടന്നു.

ലോഞ്ചിന്റെ തലേന്നു രാത്രി പതിനൊന്നുമണിക്ക് രേഖ ആ ഫയൽക്കവറുമായി ശ്രുതിയുടെ മുറിയുടെ വാതിലിൽ മുട്ടി. അമ്മ ഉറങ്ങിയപ്പോൾ തലയിണയുടെ അടിയിൽനിന്ന് പതുക്കെ വലിച്ചെടുത്തതായിരുന്നു അത്. രേഖ അതു ശ്രുതിയുടെ കൈയിൽ കൊടുത്തിട്ട് ഒന്നും പറയാതെ തിരിച്ചുപോയി. ശ്രുതി ഏഴാമത്തെ ചിത്രം മേശപ്പുറത്തു വെച്ചു. മൂന്നു വഴിയുണ്ടായിരുന്നു: കുട്ടിയെ വരയ്ക്കാം, രേഖ ഇല്ലാതാകും. ചിത്രങ്ങൾ കത്തിക്കാം, ഇതുവരെ പോയതൊന്നും തിരിച്ചുവരില്ല. അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടുപേരെയും വരയ്ക്കാം.

ശ്രുതി മൂന്നാമത്തേതു ശ്രമിച്ചു. ആ വെള്ളയുടെ അരികിൽ, സരസ്വതിയമ്മയുടെ ചിത്രത്തിന്റെ വലതുവശത്ത്, ഒരു ആറുവയസ്സുകാരിയുടെ ഉടൽ പെൻസിലിൽ വരച്ചു, പിന്നെ നിറം കൊടുത്തു. ചായം കടലാസിൽ പിടിച്ചില്ല. എണ്ണക്കടലാസിൽ വെള്ളം വീണതുപോലെ ഉരുണ്ടുകൂടി, ചിത്രത്തിന്റെ അരികിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോയി. ശ്രുതി മൂന്നുവട്ടം ശ്രമിച്ചു.

ശ്രുതി നോട്ടുബുക്കിൽ അന്നത്തെ തീയതിയുടെ താഴെ ഒരു വരി എഴുതി, പോയതൊന്നും തിരിച്ചുകിട്ടില്ല. ഇനി ഒന്നുംകൂടി പോവരുത്. പിന്നെ വലിയ കട്ടർ എടുത്തു. സ്റ്റീൽ റൂളർ ആ വെള്ളയുടെ നടുവിലൂടെ, കുട്ടിക്കുള്ള സ്ഥലത്തിന്റെ കൃത്യം നടുവിലൂടെ, മുകളിൽനിന്ന് താഴേക്ക്, വെച്ചു. ഒരു വര. കടലാസ് രണ്ടായി. പിന്നെ ആറാമത്തേതും അഞ്ചാമത്തേതും, ബാക്കിയെല്ലാം. ഓരോന്നും ആ ഒഴിഞ്ഞ ആകൃതിയുടെ നടുവിലൂടെ.