ഡോക്ടർ ഐസക്ക് എന്തോ കണക്കുകൂട്ടുകയാണ്. ‘ആര്യയോട് ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യങ്ങളാകും’ എന്ന് സെലിൻ ചിന്തിച്ചു. നീണ്ടുപോകുന്ന ഡോക്ടറുടെ നിശ്ശബ്ദത ആര്യയിലും വീർപ്പുമുട്ടലുണ്ടാക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അത് പുറത്തു കാണിക്കാതിരിക്കാൻ ആര്യ ആ അകത്തളത്തിൽ കണ്ണോടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

വീടിനു പുറത്തെ മരപ്പണിയുടെ ഭംഗി അകത്തും കാണാനുണ്ട്. തേക്കിലോ മറ്റോ കടഞ്ഞെടുത്ത ഉരുണ്ട മരത്തൂണുകൾ അകത്തളത്തിന് ആഡംബരത്തേക്കാൾ കലാപരമായ ഒരു പ്രൗഢി നൽകുന്നു. മരം കൊണ്ടുള്ള ഫർണിച്ചറുകളും ഷെൽഫും കരകൗശല വസ്തുക്കളും ആ പ്രൗഢിക്ക് മാറ്റുകൂട്ടുന്നുമുണ്ട്.

ചുമരിൽ കാണുന്ന, ഫ്രെയിം ചെയ്ത രണ്ട് ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നൊരു ബുദ്ധപ്രതിമയാണെന്ന് തോന്നുന്നു. മറ്റൊരു ഫോട്ടോ ഒരു സ്ത്രീയുടേതാണ്. മധ്യവയസ്കയാണ്; ഡോക്ടറുടെ ഭാര്യയാകാം. ഫോട്ടോയിൽ മാലയോ മറ്റോ കാണാത്തതിനാൽ മരിച്ചുപോയ ആളാണോ എന്ന് തീർച്ചപ്പെടുത്താനും വയ്യ. എങ്കിലും ഫോട്ടോ കണ്ടിട്ട് കുറച്ചു പഴക്കം തോന്നിക്കുന്നുണ്ട്. തന്റെ ഇന്റ്യൂഷൻ ശരിയാകാനാണ് വഴി.

ആര്യയുടെ ചിന്ത അത്രത്തോളമായപ്പോഴേക്കും വീടിനുള്ളിലെ ഏതോ ഭാഗത്തുനിന്നും ബഡ്ഡിയുടെ നേർത്ത കുരയും മുരൾച്ചയും കേട്ടു. അവളുടെ ശ്രദ്ധ അങ്ങോട്ട് തിരിയാൻ നിന്നതും ഡോക്ടറുടെ ചോദ്യമെത്തി: “ആര്യ പുസ്തകങ്ങൾ വായിക്കാറുണ്ടോ?”

ബഡ്ഡിയിലേക്ക് പൂർണ്ണമായും മനസ്സ് തിരിയാതിരുന്നതുകൊണ്ട് ഡോക്ടറുടെ ചോദ്യത്തിനോട് ഉടനെതന്നെ ആര്യയ്ക്ക് പ്രതികരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. “ഉം… വായിക്കാറുണ്ട്.”

“ഏത് തരത്തിലുള്ള വായനയോടാണ് ആര്യയ്ക്ക് കൂടുതൽ താല്പര്യം?”

ആര്യയ്ക്ക് പെട്ടെന്നൊരു ഉത്തരം കൊടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഡോക്ടർ തന്റെ ചോദ്യത്തിന് വ്യക്തത വരുത്തി. “ഐ മീൻ, ആര്യയുടെ വായനയിൽ കൂടുതൽ ഉൾപ്പെടുന്നത് കഥകളാണോ കവിതകളാണോ അതോ മറ്റെന്തെങ്കിലുമാണോ… അതായത്, ചരിത്ര പുസ്തകങ്ങൾ, ഐതിഹ്യങ്ങൾ… അങ്ങനെയുള്ളവ?”

“വായിക്കാറുള്ളത് കൂടുതലും കഥകളാണ്… നോവലുകൾ. കവിതകളും ഇഷ്ടമാണ്. മറ്റൊന്നും വായിക്കാറില്ല ഡോക്ടർ.”

“ശരി. കഥകളിൽ… ഐ മീൻ, നോവലുകളിൽ മിത്ത്, ഹൊറർ ഇങ്ങനെയുള്ള തീമുകൾ വരാറുണ്ടോ?”

ആര്യ ഒരു നിമിഷം മിണ്ടാതിരുന്നു. തന്റെ സ്വപ്നത്തിലെപോലെ, ഡോക്ടർ വട്ടംകറങ്ങി വീണ്ടും വീണ്ടും വന്നേടത്തുതന്നെ നിൽക്കുകയാണോ? “ഇല്ല ഡോക്ടർ. അപൂർവ്വമോ അസാധാരണമോ ആയ വിഷയങ്ങളൊന്നുമില്ല. ഡോക്ടർ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതുപോലെയുള്ളതൊന്നും ഇതുവരെ വായിച്ചിട്ടില്ല. 2017-ലാണെന്നാണ് ഓർമ്മ, പ്ലസ് വണ്ണിന് പഠിക്കുമ്പോഴാണ് ആദ്യമായി ഒരു നോവൽ മുഴുവനായും വായിക്കുന്നത്. അതുവരെ വായിച്ചതും പഠിച്ചതുമെല്ലാം പാഠപുസ്തകങ്ങളാണ്. പത്രം പോലും വായനയിലുണ്ടായിരുന്നില്ല.”

“പിന്നെ…” ആര്യ ഓർത്തെടുത്തു പറഞ്ഞു, “ബർസയാണ് ആ നോവൽ. ഡോ. ഖദീജ മുംതാസിന്റെ…”

ഡോക്ടറും ഓർത്തെടുത്തു. പിന്നെയൊരു ചെറുചിരിയോടെ പറഞ്ഞു, “യെസ്… യെസ്… ഞാനോർക്കുന്നു. ഞാനും വായിച്ചിട്ടുണ്ട്. അത് വളരെ ആകർഷകവും മനസ്സിനെ തൊടുന്നതുമായ ഒരു പുസ്തകമാണ്.” ഡോക്ടർ ഒന്ന നിർത്തി. പിന്നെ ചോദിച്ചു, “ബർസ എന്നാൽ ‘മുഖം മറയ്ക്കാത്തവൾ’ എന്നല്ലേ അർത്ഥം?”

ആര്യയും അതോർത്തു. “ഉം… അങ്ങനെയാണെന്നാണ് ഓർമ്മ,” അവൾ പതിയെ പറഞ്ഞു.

“ഒരു മുസ്ലിം ദമ്പതികളുടെ കഥ. രണ്ടുപേരും ഗൾഫിൽ പ്രാക്ടീസ് ചെയ്യുന്ന ഡോക്ടർമാർ… കഥാപാത്രങ്ങളുടെ പേര് ഓർമ്മയില്ല.”

“സബിതയും റഷീദും. സബിത ഇസ്ലാമിലേക്ക് മതംമാറുന്നു.”

“അതെ, ഇപ്പോൾ ഓർമ്മവരുന്നു. ഗൾഫ് നാടുകളിലെ മുസ്ലിം സ്ത്രീകളുടെ അസ്വാതന്ത്ര്യമായിരുന്നു തീം, അല്ലേ?”

“ഉം…” ആര്യയുടെ മൂളലിന് ഒരു നനഞ്ഞ തീപ്പൊരിയുടെ ഗന്ധം.

“ശരി… നമ്മുടെ വിഷയം അതല്ല. അപ്പോൾ ആര്യയുടെ വായനയിൽ സ്പെക്യുലേറ്റീവ് ഫിക്ഷൻ ഒന്നുമില്ല. എല്ലാം റിയലിസ്റ്റിക്കായ, സാമൂഹിക പ്രസക്തിയുള്ള വിഷങ്ങളാണ്. ശരിയല്ലേ?”

“അതെ ഡോക്ടർ… കൃത്യമാണ്. പക്ഷേ, ഇപ്പോൾ വായന അധികമില്ല. ജോലി… പിന്നെ…” ആര്യ പൂർത്തിയാക്കിയില്ല.

ആര്യ അപൂർണ്ണമാക്കിവെച്ച ഭാഗം ഡോക്ടർ മനസ്സിൽ പൂരിപ്പിച്ചു. ഒരു നിമിഷം മൗനിയായിരുന്ന ഡോക്ടർ മറ്റൊരു ചോദ്യം ചോദിച്ചു: “ആര്യ ഇതുവരെ വായിച്ച നോവലുകളിൽ ഏറ്റവും ഇഷ്ടപ്പെട്ടത് ഏതാണ്?”

“ബർസ.” ആര്യയിൽ നിന്നും ഉടൻ ഉത്തരം വന്നു.

“ഉം…” ഡോക്ടർ കനത്തിലൊന്നു മൂളി. താൻ പ്രതീക്ഷിച്ച ഉത്തരം കിട്ടിയതിന്റെ മൂളലായിരുന്നു അത്. “ബർസ… ‘ബരീസ’ എന്ന അറബി വാക്കിൽ നിന്നാണ് ബർസയുടെ ഉത്ഭവം. പ്രമുഖമായത്, വ്യക്തമായി കാണുന്നത് എന്നൊക്കെയാണ് ബരീസയുടെ അർത്ഥതലങ്ങൾ. അറേബ്യൻ നാടുകളിൽ ശരീഅത്ത് പ്രകാരം പർദ്ദയോ നിഖാബോ ധരിക്കാതെ മുഖം അനാവൃതമാക്കി നടക്കുന്ന സ്ത്രീകളെ അപഹസിക്കാൻ വിളിക്കുന്ന ഒരു നാടൻ പ്രയോഗമായി ബരീസ മാറുകയായിരുന്നു. ബരീസ ക്രമേണ ബർസയിലേക്ക് ലോപിച്ചു.”

ആര്യയും സെലിനും കേട്ടിരുന്നു. ഡോക്ടർ ഇപ്പോഴെന്തിന് ഇതൊക്കെ പറയുന്നു എന്ന ചിന്ത സെലിനുണ്ടായി. പക്ഷേ, തനിക്കുള്ള വ്യംഗ്യമായ ഒരു സന്ദേശമാണ് ഡോക്ടർ തരാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതെന്ന് ആര്യയ്ക്ക് തോന്നി. അവൾക്ക് ഡോക്ടറോട് പറയണമെന്ന് തോന്നി: ‘ഡോക്ടർ… ബർസ എന്നാൽ ‘തുറന്നിട്ട മനസ്സോടെ നടക്കുന്നവൾ’ എന്നും മനസ്സിലാക്കാം.’ അല്ലെങ്കിൽ, ‘തല കുനിക്കാത്തവൾ’… ‘ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നവൾ’… അങ്ങനെ, ‘ബർസ’ എന്ന ആ അധിക്ഷേപവാക്കിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ തുടങ്ങിയാൽ പുരുഷാധിപത്യ സമൂഹത്തിന് എണ്ണമറ്റ വിവക്ഷകൾ കിട്ടും.

പക്ഷേ ആര്യ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. പുരുഷൻ പുരുഷന്റെ മനസ്സുകൊണ്ടും സ്ത്രീ സ്ത്രീയുടെ മനസ്സുകൊണ്ടും മാത്രം ചിന്തിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഒരു സാമൂഹികവ്യവസ്ഥയിൽ, സ്ത്രീക്ക് സ്വതന്ത്ര മനസ്സോടെയും ശരീരത്തോടെയും സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ദൂരത്തിന് അതിരുകളുണ്ട്. ഏത് ദേശത്തായാലും മതത്തിലായാലും ഭാഷയിലായാലും… യുഗങ്ങൾ എത്രതന്നെ അവൾ താണ്ടിയാലും അത് അങ്ങനെതന്നെയാണ്. ബർസയിലൂടെ സബിത പറഞ്ഞുവെച്ചതും അതാണ്.

“ഈ നോവൽ ഇറങ്ങിയ കാലത്ത് ഒരുപാട് വിമർശനങ്ങളും നേരിടേണ്ടി വന്നിരുന്നു. സബിതയുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകളോട്… പ്രത്യേകിച്ചും, പുരുഷാധിപത്യപരമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളോട്… ആര്യ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നോ അത്?”

“ഇല്ല ഡോക്ടർ. കയ്യിൽ കിട്ടിയ ഒരു പുസ്തകം വായിച്ചു, അത്രമാത്രം.” ‘സത്യമെന്ന് കരുതിയതിലെ മിഥ്യയെ തൊട്ട് ഉള്ളുപൊള്ളി തിരികെ മടങ്ങിയ സബിത മാത്രമേ ഇപ്പോൾ ഉള്ളിലുള്ളൂ’ എന്ന് പറയണമെന്ന് തോന്നി. അവിടെയും അവൾ നിശ്ശബ്ദത പാലിച്ചു. അല്ലെങ്കിൽ ചിലപ്പോൾ, ‘ഒരു ഹിന്ദു പെൺകുട്ടിയായ ആര്യയ്ക്ക് എങ്ങനെ ബർസ വായിക്കാൻ തോന്നി… ഇത്രയ്ക്കും ഇഷ്ടം തോന്നി…’ എന്നൊക്കെയുള്ള ചോദ്യങ്ങളെ നേരിടേണ്ടിവരുമെന്ന് അവൾ ചിന്തിച്ചു.