തുഞ്ചത്ത് രാമാനുജൻ എഴുത്തച്ഛൻ: മലയാള ഭാഷയുടെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും മഹാശില്പി
മലയാള ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിൽ അനശ്വരമായി നിലകൊള്ളുന്ന മഹാകവിയാണ് തുഞ്ചത്ത് രാമാനുജൻ എഴുത്തച്ഛൻ. പ്രാചീന കവിത്രയത്തിലെ ഒരാളായ എഴുത്തച്ഛൻ, മലയാളഭാഷയ്ക്ക് പുതിയ സാഹിത്യശൈലിയും ആത്മീയഭാവവും സമ്മാനിച്ചു. ഇന്ന് അദ്ദേഹം ‘മലയാള ഭാഷയുടെ പിതാവ്’ എന്ന വിശേഷണത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
എഴുത്തച്ഛന്റെ ജീവിതകാലത്തെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായ ചരിത്രരേഖകൾ ലഭ്യമല്ലെങ്കിലും, അദ്ദേഹം പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്നതായി ചരിത്രകാരന്മാർ പൊതുവിൽ വിലയിരുത്തുന്നു. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ തിരൂർ താലൂക്കിലെ തൃക്കണ്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള തുഞ്ചൻപറമ്പാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലമായി കരുതപ്പെടുന്നത്. അക്ഷരാഭ്യാസവും ജ്യോതിഷവും കുലത്തൊഴിലായി സ്വീകരിച്ചിരുന്ന കുടുംബപശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ‘എഴുത്തച്ഛൻ’ എന്ന സ്ഥാനപ്പേര് ലഭിച്ചതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. എഴുത്തച്ഛന് ഗണിതശാസ്ത്രത്തിലും പ്രാവീണ്യമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
കുടുംബപ്പശ്ചാത്തലം:
എഴുത്തച്ഛന്റെ വ്യക്തിജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും വ്യക്തമായ ചരിത്രരേഖകൾ ലഭ്യമല്ലെങ്കിലും, അക്കാലത്തെ വേട്ടത്തുനാട്ടിലെ (ഇന്നത്തെ തിരൂർ) തൃക്കണ്ടിയൂർ അംശത്തിൽ അമ്പലങ്ങളിലേക്ക് എണ്ണയാട്ടി നൽകിയിരുന്ന വട്ടക്കാട്ട് നായർ തറവാട്ടിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചതെന്നാണ് പൊതുവേ കരുതപ്പെടുന്നത്.
കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ജനശ്രുതികളിൽ, ഈ നായർ തറവാട്ടിലെ ഒരു സ്ത്രീയ്ക്ക് ബ്രാഹ്മണനിൽ ജനിച്ച മകനായിരുന്നു എഴുത്തച്ഛൻ എന്നുള്ള ഐതിഹ്യങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ഈ ബ്രാഹ്മണൻ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെത്തിയ ഒരു പരദേശിയായിരുന്നുവെന്നും അതല്ല, തൃക്കണ്ടിയൂരിലെതന്നെ പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോതിഷിയും ചതുശ്ശാസ്ത്രപണ്ഡിതനുമായിരുന്ന നീലകണ്ഠ സോമയാജിയായിരുന്നു എന്നും വ്യത്യസ്ത വാദങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ, എഴുത്തച്ഛന്റെ സംസ്കൃതപാണ്ഡിത്യത്തിന് വിശദീകരണം കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി പിൽക്കാലത്ത് രൂപപ്പെട്ട ‘ബ്രാഹ്മണ പിതൃത്വ’ കഥകളാണ് ഈ വാദങ്ങളെ പൊതുവെ ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നത്. മഹാകവി ഉള്ളൂർ എസ്. പരമേശ്വരയ്യർ തന്റെ കേരള സാഹിത്യ ചരിത്രം രണ്ടാം ഭാഗത്തിൽ ഇക്കാര്യം വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്.
എഴുത്തച്ഛന് ഒരു മകൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും, ആ മകളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ പകർത്തി സൂക്ഷിച്ചതെന്നുമുള്ള ഒരു ഐതിഹ്യവും നിലവിലുണ്ട്. ലോകപ്രശസ്ത സംസ്കൃതഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന ഇംഗ്ലണ്ടിലെ എ.സി. ബർണ്ണൽ, വേട്ടത്തുനാട്ടിലെ തദ്ദേശീയരിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഇക്കാര്യം കേരള സാഹിത്യ ചരിത്രം ഉദ്ധരിക്കുന്നു.
എഴുത്തച്ഛൻ തന്റെ ചിന്താരത്നം എന്ന കൃതി തന്റെ മകൾക്കുവേണ്ടിയാണ് രചിച്ചതെന്നും അതല്ല, മരുമകൾക്കുവേണ്ടിയാണെന്നും ഉള്ള പക്ഷാന്തരങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നതായി സാഹിത്യപഞ്ചാനനൻ പി.കെ. നാരായണപിള്ള തന്റെ തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ എന്ന പഠനഗ്രന്ഥത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ഭാര്യയുടെ മരണശേഷം ദീർഘകാലം സ്വദേശംവിട്ട് ദേശസഞ്ചാരത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും സന്യാസതുല്യമായ ജീവിതം നയിക്കുകയും ചെയ്തതിനാൽ, എഴുത്തച്ഛൻ വിവാഹിതനായിരുന്നില്ല എന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ രൂപപ്പെട്ടതിന്റെ പരിണതഫലമായാണ് ‘മരുമകൾ’ സംബന്ധിച്ച ഐതിഹ്യം ഉടലെടുത്തതെന്ന് ഉള്ളൂർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. എഴുത്തച്ഛൻ പാണിഗ്രഹണം ചെയ്തത് കൂറ്റനാട്ടുള്ള ആമക്കാവ് ഒടുവിൽ വീട്ടിൽ നിന്നാണെന്നും അദ്ദേഹം കേരള സാഹിത്യ ചരിത്രത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലവും ഭാഷാവിപ്ലവവും:
ജ്ഞാനവും വിദ്യാഭ്യാസവും ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗത്തിന് മാത്രം പ്രാപ്യമായിരുന്ന സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തിലാണ് സംസ്കൃതഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ സാരാംശം സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കും മനസ്സിലാകുന്ന ലളിതമായ മലയാളത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ എഴുത്തച്ഛന് സാധിച്ചത്. അന്നുവരെ പണ്ഡിതരുടെ ലോകത്ത് ഒതുങ്ങിയിരുന്ന രാമായണവും മഹാഭാരതവും അദ്ദേഹം സാധാരണക്കാരായ മലയാളികളുടെ വീടുകളിലെത്തിച്ചു.
തമിഴിന്റെയും സംസ്കൃതത്തിന്റെയും ശക്തമായ സ്വാധീനങ്ങൾക്കിടയിൽ മലയാളഭാഷയ്ക്ക് സ്വന്തമായ സാഹിത്യസ്വത്വം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ എഴുത്തച്ഛന്റെ സംഭാവന നിർണായകമായിരുന്നു. മലയാളഭാഷയുടെ വികാസത്തിനും ജനകീയവൽക്കരണത്തിനും അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകളാണ് അദ്ദേഹത്തെ ‘മലയാള ഭാഷയുടെ പിതാവ്’ എന്ന വിശേഷണത്തിന് അർഹനാക്കിയത്.
കിളിപ്പാട്ട് പ്രസ്ഥാനവും കാവ്യനിർമ്മിതിയും:
എഴുത്തച്ഛന്റെ ആദ്യ കൃതിയായി കരുതപ്പെടുന്ന അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടും മഹാഭാരതം, ശ്രീമദ്ഭാഗവതം എന്നീ കിളിപ്പാട്ടുകളും മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ മഹത്തായ കൃതികളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇവയ്ക്കു പുറമെ, ഹരിനാമകീർത്തനം, ചിന്താരത്നം എന്നിവയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന കൃതികളായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടവയാണ്.
എഴുത്തച്ഛന്റെ കാവ്യനിർമ്മിതിയിലെ പ്രധാന സവിശേഷതകളിലൊന്ന്, സംസ്കൃതത്തിലെ സങ്കീർണ്ണമായ അക്ഷരവൃത്തങ്ങൾക്കു പകരം ദ്രാവിഡവൃത്തങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകിയതായിരുന്നു. മലയാളത്തിന്റെ തനത് ഉച്ചാരണത്തിനും സംഗീതാത്മകതയ്ക്കും അനുയോജ്യമായ കേക, കാകളി, കളകാഞ്ചി, അന്നനട എന്നീ നാല് വൃത്തങ്ങളാണ് കിളിപ്പാട്ടുകളിൽ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. അപൂർവമായി കളകാഞ്ചിക്കിടയിൽ മണികാഞ്ചി വൃത്തവും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ചില കൃതികളുടെ പർവാരംഭങ്ങളിൽ ഊനകാകളിയും പ്രയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും, അന്നനട വൃത്തത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവ് എഴുത്തച്ഛനാണെന്നും ഉള്ളൂർ പരാമർശിക്കുന്നു. കഥയുടെ ഭാവത്തിനും സന്ദർഭത്തിനും അനുസരിച്ച് ഈ വൃത്തങ്ങൾ അതിവിദഗ്ധമായി പ്രയോഗിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാവ്യപ്രതിഭ അസാധാരണമായിരുന്നുവെന്നും ഉള്ളൂർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
കാവ്യകർത്തൃത്വ ഭിന്നതകൾ:
എഴുത്തച്ഛന്റെ കൃതികളായി പരക്കെ കരുതപ്പെടുന്ന ശതമുഖരാമായണം, ദേവീമാഹാത്മ്യം, കേരളനാടകം, ബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണം, ശിവപുരാണം എന്നിവയുടെയും, കൈവല്യനവനീതം, തത്വബോധ പടലം എന്നീ തമിഴ് പ്രബന്ധങ്ങളുടെ മലയാള തർജമകളുടെയും, രാമായണകഥയെ ആധാരമാക്കിയ ഇരുപത്തിനാല് വൃത്തം എന്ന കൃതിയുടെയും കർത്തൃത്വത്തെച്ചൊല്ലി ഗവേഷകർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായഭിന്നതകൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ശ്രീമദ്ഭാഗവതം കിളിപ്പാട്ട് എഴുത്തച്ഛന്റെ കൃതിയല്ലെന്ന വാദവും ചിലർ മുന്നോട്ടുവച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, അത് എഴുത്തച്ഛന്റെതന്നെയാണെന്ന് മഹാകവി ഉള്ളൂർ എസ്. പരമേശ്വരയ്യർ സമർത്ഥിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഭാഷാപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഈ നിലപാട് പൂർണ്ണമായി അംഗീകരിക്കാത്ത ചരിത്രകാരന്മാരും ഗവേഷകരുമുണ്ട്.
അതോടൊപ്പം, ഉത്തരരാമായണം കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുടെ കൃതിയാണെന്ന വാദവും ഒരു കാലത്ത് പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പി.കെ. നാരായണപിള്ള ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നുണ്ട്. എഴുത്തച്ഛന്റെ ശിഷ്യന്മാരിൽ പ്രമുഖനായി കരുതപ്പെടുന്ന സൂര്യനാരായണൻ എന്ന കവി രചിച്ച ചില കൃതികളും പിൽക്കാലത്ത് എഴുത്തച്ഛന്റെ പേരിൽ ചേർക്കപ്പെട്ടതാകാമെന്നും, അല്ലെങ്കിൽ ‘സൂര്യനാരായണൻ’ എന്നത് എഴുത്തച്ഛൻ തന്നെയായിരിക്കാനുള്ള പക്ഷാന്തരങ്ങളും പി.കെ.എന്നിന്റെ ‘തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ’ പഠനഗ്രന്ഥത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.
വിമർശനങ്ങൾ:
കാവ്യരചനയിൽ കിളിപ്പാട്ട് ശൈലി സ്വീകരിച്ചതിന്റെ പേരിൽ എഴുത്തച്ഛന് ചില വിമർശനങ്ങളും നേരിടേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്. കാവ്യത്തിൽ സംഭവിക്കാവുന്ന തെറ്റുകുറ്റങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്വത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുമാറുന്നതിനും കവിക്ക് ‘അറം’ തട്ടാതിരിക്കാനുമാണ് അദ്ദേഹം ഈ രീതി സ്വീകരിച്ചതെന്ന വിമർശനം ഒരു വിഭാഗം ഉയർത്തിയിരുന്നു. അതിനാൽ, കിളികഥന രീതി കാവ്യത്തിലെ പിഴവുകളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ഒഴിവാക്കാനുള്ള സാഹിത്യപരമായ ഒരു തന്ത്രമായാണ് ചിലർ വിലയിരുത്തിയത്.
അതേസമയം, കിളിപ്പാട്ട് ശൈലി സ്വീകരിച്ചതിന് വ്യത്യസ്തമായ വിശദീകരണങ്ങളും പിൽക്കാലത്ത് പ്രചാരത്തിലായി. ശുകബ്രഹ്മർഷിയുടെ മുഖത്തുനിന്നാണ് പുരാണങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടതെന്നും അതിനാലാണ് ശുകനെ (കിളിയെ) കഥാകാരനായി അവതരിപ്പിച്ചതെന്നും ഒരു അഭിപ്രായമുണ്ട്. അതല്ല, ഭഗവാൻ ശുകരൂപത്തിൽ എഴുത്തച്ഛന് ജ്ഞാനോപദേശം നൽകിയതിന്റെ പ്രതീകമായാണ് കിളിയെ അവതരിപ്പിച്ചതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. സരസ്വതീദേവിയുടെ തൃക്കയ്യിലെ ശുകത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പ്രതീകമായിരുന്നു അതെന്നും മറ്റൊരു വ്യാഖ്യാനമുണ്ട്.
കിളിപ്പാട്ട് ശൈലി തമിഴ് സാഹിത്യപാരമ്പര്യത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ടതാണെന്ന വാദവും ഉയർന്നിരുന്നു. തമിഴിലെ പൈങ്കിളിക്കണ്ണി, പരാപരക്കണ്ണി എന്നീ കൃതികളുമായി ഇതിന് സാമ്യമുണ്ടെന്ന് ചില ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. തമിഴിൽ കിളിയെ കഥാകാരനോ സന്ദേശവാഹകനോ ആക്കി അവതരിപ്പിക്കുന്ന കാവ്യസമ്പ്രദായം എഴുത്തച്ഛന് മുമ്പേ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. പ്രസിദ്ധ ശൈവസമയാചാര്യന്മാരായ തിരുജ്ഞാനസംബന്ദർ, മാണിക്യവാചകർ, തിരുനാവുക്കരശർ തുടങ്ങിയവരുടെ കൃതികളിലും ഇത്തരത്തിലുള്ള കാവ്യസമ്പ്രദായം കാണാമെന്ന് ഉള്ളൂർ എസ്. പരമേശ്വരയ്യർ കേരള സാഹിത്യ ചരിത്രത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നു.
ഗന്ധർവന്റെ അവതാരം:
എഴുത്തച്ഛൻ ഒരു ഗന്ധർവന്റെ അവതാരമായിരുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്നവരും അക്കാലത്ത് ധാരാളമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസാധാരണമായ കാവ്യപ്രതിഭയെ വിശദീകരിക്കുന്നതിനായി പ്രചരിച്ചിരുന്ന നിരവധി ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ കഥ.
ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, അധ്യാത്മരാമായണം രചിച്ച ഒരു സാധു ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ കൃതിക്ക് കൂടുതൽ പ്രചാരം ലഭിക്കുന്നതിനുള്ള മാർഗം ഉപദേശിക്കണമെന്ന് ഒരു ഗന്ധർവനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഈ സമയം, ആ വഴി പോയിരുന്ന ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന വ്യാസഭഗവാന്റെ സഹായം തേടാൻ ഗന്ധർവൻ അദ്ദേഹത്തോട് നിർദേശിച്ചു. എന്നാൽ, തന്റെ യഥാർഥ സ്വരൂപം മറ്റൊരാളോട് വെളിപ്പെടുത്തിയതിൽ കുപിതനായ വ്യാസഭഗവാൻ ഗന്ധർവനെ ശപിച്ചുവെന്നും, ആ ശാപഫലമായി ഗന്ധർവൻ ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യനായി ജനിച്ചുവെന്നുമാണ് കഥ. അങ്ങനെ മനുഷ്യനായി ജനിച്ച ഗന്ധർവനാണ് തുഞ്ചത്ത് രാമാനുജൻ എഴുത്തച്ഛനെന്ന് ഈ ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.
അധ്യാത്മരാമായണവും കേരളീയ ജീവിതവും:
എഴുത്തച്ഛന്റെ കൃതികളിൽ, അധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടാണ് കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ജീവിതവുമായി ഏറ്റവും ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. കർക്കടകമാസത്തിൽ വീടുകളിലൊട്ടാകെ ഈ ഗ്രന്ഥം പാരായണം ചെയ്യുന്ന പതിവ് നൂറ്റാണ്ടുകളായി തുടർന്നുവരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കേരളത്തിൽ കർക്കടകമാസം ‘രാമായണമാസം’ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു.
രാമായണകഥയെ വെറും ഇതിഹാസമെന്ന നിലയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിലുപരി, ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും ധർമ്മജീവിതത്തിന്റെയും മാർഗദർശനമായാണ് എഴുത്തച്ഛൻ ഈ കൃതിയെ രൂപപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സാഹിത്യകൃതി എന്നതിലുപരി ആത്മീയജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായും അധ്യാത്മരാമായണം കേരളീയ സമൂഹത്തിൽ സ്ഥാനം നേടിയിട്ടുണ്ട്.
ലിപി പരിഷ്കരണവും ഭാഷയുടെ അടിത്തറയും:
എഴുത്തച്ഛന്റെ ഭാഷ ലളിതവും സംഗീതാത്മകവും ഭക്തിസാന്ദ്രവുമായിരുന്നു. സംസ്കൃതത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യവും മലയാളത്തിന്റെ മാധുര്യവും സമന്വയിപ്പിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനാശൈലി മലയാളസാഹിത്യത്തിന്റെ വികാസത്തിന് പുതിയ ദിശ നൽകി.
സാഹിത്യത്തിൽ മാത്രമല്ല, മലയാള ലിപിയുടെ വികാസത്തിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവന സമാനതകളില്ലാത്തതാണെന്ന് ഭാഷാചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. അന്നുണ്ടായിരുന്ന വട്ടെഴുത്തിന് സംസ്കൃതധ്വനികളെ പൂർണമായി ഉൾക്കൊള്ളാൻ പരിമിതികളുണ്ടായിരുന്നു. അതിന് പരിഹാരമായി ഗ്രന്ഥലിപിയിലെ അക്ഷരങ്ങൾ മലയാളരചനയിൽ കൂടുതൽ വ്യാപകമായി പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നതിനും ആര്യഎഴുത്ത് പ്രചരിക്കുന്നതിനും എഴുത്തച്ഛന്റെ കൃതികൾ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചതായി ഗവേഷകർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഇന്നത്തെ മലയാള പ്രമാണലിപിയുടെയും സാഹിത്യഭാഷയുടെയും വളർച്ചയ്ക്ക് കൃത്യമായ അടിത്തറയിട്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ പരിഷ്കരണങ്ങളാണ്.
മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ നിർണായക കണ്ണി:
മലയാള സാഹിത്യവികാസത്തിലെ പ്രധാന നാഴികക്കല്ലുകളായി ചെറുശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, എഴുത്തച്ഛൻ, കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ എന്നിവർ പൊതുവേ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ഇവരുടെ സംഭാവനകൾ പരസ്പരം പൂരകങ്ങളാണ്.
ചെറുശ്ശേരി മലയാളകാവ്യത്തിന് ലാളിത്യവും മാധുര്യവും പകർന്നപ്പോൾ, കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ അതിന് സാമൂഹിക വിമർശനത്തിന്റെ തീക്ഷ്ണതയും നാടൻ ഭാഷയുടെ ചൈതന്യവും നൽകി. ഇവർക്കിടയിൽ മലയാളഭാഷയ്ക്ക് ആത്മീയഗാംഭീര്യവും സാഹിത്യപ്രൗഢിയും ഭാഷാപരമായ സ്ഥിരതയും കൈവരുത്തുന്നതിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ച കവിയാണ് എഴുത്തച്ഛൻ.
ചെറുശ്ശേരി കൃതികളിലെ തമിഴ് കലർന്ന പഴയ മലയാളത്തിനും കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുടെ തുള്ളൽ കൃതികളിലെ നാടൻ പച്ചമലയാളത്തിനുമിടയിൽ സമന്വയപരമായ ഒരു സാഹിത്യഭാഷ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ എഴുത്തച്ഛൻ വിജയിച്ചു. ചെറുശ്ശേരി തുടക്കമിട്ട ഭാഷാപരിണാമത്തിന് ലിപിയിലൂടെയും സാഹിത്യത്തിലൂടെയും കൂടുതൽ ദൃഢമായ അടിത്തറ പാകാൻ എഴുത്തച്ഛന് കഴിഞ്ഞു. അതാണ് പിന്നീട് മലയാളഭാഷയുടെ സമഗ്രവികാസത്തിന് വഴിയൊരുക്കിയത്.
തുഞ്ചൻപറമ്പും വിദ്യാരംഭവും:
എഴുത്തച്ഛന്റെ സ്മരണയെ ആദരിച്ചുകൊണ്ട് തിരൂരിലെ തുഞ്ചൻപറമ്പിനെ കേരളത്തിലെ പ്രധാന സാംസ്കാരിക തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി സർക്കാർ സംരക്ഷിച്ചുവരുന്നു. തുഞ്ചൻ സ്മാരക ട്രസ്റ്റിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ വാർഷിക തുഞ്ചൻ ഉത്സവം, സാഹിത്യസമ്മേളനങ്ങൾ, ഗവേഷണപരിപാടികൾ, സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾ എന്നിവയും ഇവിടെ സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഓരോ വർഷവും വിജയദശമി ദിനത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് കുട്ടികൾ ഇവിടെ എത്തി, വിശുദ്ധമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന തുഞ്ചൻപറമ്പിലെ മണലിൽ ‘ഹരിശ്രീ’ കുറിച്ച് വിദ്യാരംഭം നടത്തുന്നു.
തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ മലയാള സർവകലാശാല:
എഴുത്തച്ഛനോടുള്ള ആദരസൂചകമായി 2012-ൽ തിരൂരിനടുത്തുള്ള മംഗലത്ത് ‘തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ മലയാള സർവകലാശാല’ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. മലയാളഭാഷ, സാഹിത്യം, സംസ്കാരം, കേരളീയ കലകൾ, പൈതൃകപഠനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഉന്നതപഠനത്തിനും ഗവേഷണത്തിനുമായി സമർപ്പിതമായ ഈ സർവകലാശാല, മലയാളത്തെ കേന്ദ്രമാക്കി അധ്യയനവും ഗവേഷണവും നടത്തുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ഭാഷാ സർവകലാശാലയാണ്. മലയാളഭാഷയുടെ സംരക്ഷണത്തിനും പരിപോഷണത്തിനും ആധുനിക വിജ്ഞാനമേഖലകളുമായുള്ള സംവാദത്തിനും ഈ സർവകലാശാല നിർണായക സംഭാവനകൾ നൽകിവരുന്നു.
ചിറ്റൂർ ജീവിതവും അവസാന കാലവും:
ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിൽ എഴുത്തച്ഛൻ ഭാരതപ്പുഴയുടെ പോഷകനദിയായ പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ശോകനാശിനി(ചിറ്റൂർ പുഴ) യുടെ വടക്കേക്കരയിൽ താമസിച്ചിരുന്നതായി പൊതുവേ കരുതപ്പെടുന്നു. അവിടെ അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ‘ചിറ്റൂർ ഗുരുമഠം’ ഇന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന ചരിത്ര-സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമാണ്. എഴുത്തച്ഛന്റെ സമാധിയും ഈ മഠവളപ്പിലാണെന്നാണ് വിശ്വാസിക്കപ്പെടുന്നത്.
കാടുമൂടിക്കിടന്നിരുന്ന ഈ പ്രദേശം ചമ്പത്തിൽ മന്നാടിയാരിൽ നിന്ന് എഴുത്തച്ഛൻ നാലായിരം പണത്തിന് വാങ്ങി പതിമൂന്ന് വീടുകൾ നിർമിക്കുകയും ഒന്നിൽ എഴുത്തച്ഛൻ താമസിക്കുകയും മറ്റുള്ളവയിൽ തമിഴ് ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങളെ കുടിയിരുത്തുകയും തുടർന്ന്, ശ്രീരാമനും ശിവനും വേണ്ടി അവിടെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ആ പ്രദേശത്തിന് ‘രാമാനന്ദാഗ്രഹാരം’ എന്ന പേര് നൽകുകയും ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു.
രാമാനന്ദാഗ്രഹാരത്തിൽ എഴുത്തച്ഛൻ താമസിച്ചിരുന്ന വീടാണ് ഇന്ന് ചിറ്റൂർ മഠം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. അവിടെ താമസിക്കുന്നതിനിടെയാണ് ധനുമാസത്തിലെ ഒരു ഉത്രം നാളിൽ അദ്ദേഹം സമാധിയായതെന്നാണ് വിശ്വാസം. സമാധിക്ക് മുൻപ് രാമാനന്ദാഗ്രഹാരം ജനങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടദാനമായി നൽകിയതായും പറയപ്പെടുന്നു. തിരൂരിലെ തുഞ്ചൻപറമ്പുപോലെതന്നെ ചിറ്റൂർ ഗുരുമഠവും എഴുത്തച്ഛന്റെ സ്മരണകൾ ഇന്നും നിലനിർത്തുന്ന പ്രധാന സാംസ്കാരിക സ്മാരകകേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഗുരുവും ശിഷ്യഗണവും:
എഴുത്തച്ഛന്റെ ആദ്യകാല ഗുരുനാഥനെക്കുറിച്ച് വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ രാമനായിരുന്നു പ്രധാന ഗുരുവെന്ന് പൊതുവേ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. അതേസമയം, വേട്ടത്തുനാട്ടിലെ മറ്റൊരു നാട്ടെഴുത്തച്ഛനാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരുവായിരുന്നതെന്നും ചില ഗവേഷകർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
എഴുത്തച്ഛന്റെ ജീവിതകാലത്തെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ ധാരണ രൂപപ്പെടാതിരുന്ന കാലത്ത്, അദ്ദേഹം ഭാരതീയ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രമുഖ ആചാര്യനായ ശ്രീ രാമാനുജാചാര്യരുടെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചിരുന്നതായി ചിലർ കരുതിയിരുന്നു. എന്നാൽ, എഴുത്തച്ഛൻ പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നതെന്ന പൊതുവായ ചരിത്രനിഗമനം രൂപപ്പെട്ടതോടെ, പതിനൊന്നാം–പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന രാമാനുജാചാര്യരുടെ നേരിട്ടുള്ള ശിഷ്യനായിരുന്നുവെന്ന അഭിപ്രായം ചരിത്രപരമായി നിലനിൽക്കാനാകില്ലെന്ന് വ്യക്തമായി.
അതേസമയം, രാമാനുജാചാര്യരുടെ വൈഷ്ണവ ഭക്തിപാരമ്പര്യത്തിലും വിശിഷ്ടാദ്വൈത ദർശനത്തിലും നിന്നുള്ള സ്വാധീനം എഴുത്തച്ഛന്റെ കൃതികളിൽ പ്രകടമാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. അതോടൊപ്പം, ആറാം മുതൽ ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടുവരെയുള്ള തമിഴ് ആഴ്വാർമാരുടെ ഭക്തിസാഹിത്യപാരമ്പര്യത്തിന്റെ സ്വാധീനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികളിൽ പ്രതിഫലിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ഗവേഷകരുടെ വിലയിരുത്തലുകളുണ്ട്.
കരുണാകരനെഴുത്തച്ഛനാണ് എഴുത്തച്ഛന്റെ പ്രഥമശിഷ്യനായി പൊതുവേ അറിയപ്പെടുന്നത്. സൂര്യനാരായണനു പുറമെ, ‘മന്നവൻകവി’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന വലിയ കോപ്പ (ഗോപാല) സ്വാമികൾ, ഗോപാലനെഴുത്തച്ഛൻ, ദേവഗുരു (തേവു), പരാപരഗുരു എന്നിവരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ശിഷ്യന്മാരായി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.
നാമധേയത്തിന്റെ ദുരൂഹത:
ലഭ്യമായ ചരിത്രരേഖകളും സാഹിത്യസാക്ഷ്യങ്ങളും പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, എഴുത്തച്ഛന്റെ യഥാർത്ഥ നാമം ‘രാമാനുജൻ’ തന്നെയായിരുന്നോ എന്ന കാര്യത്തിൽ ഇന്നും വ്യക്തമായ അഭിപ്രായൈക്യം ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്ന് കാണാം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനവർഷവും കുടുംബചരിത്രവും പോലെ തന്നെ, യഥാർത്ഥ നാമവും ഇന്നും ചരിത്രാന്വേഷണത്തിന് തുറന്നുകിടക്കുന്ന ഒരു ദുരൂഹതയായി തുടരുന്നു.
ചരിത്രപരമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെങ്കിലും, എഴുത്തച്ഛനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഏറ്റവും വ്യാപകമായ അംഗീകാരം നേടിയ നാമം ‘രാമാനുജൻ’ എന്നതാണ്. ശങ്കരൻ, കൃഷ്ണൻ, രാമൻ, രാമദാസൻ തുടങ്ങിയ പേരുകളും വിവിധ കാലങ്ങളിൽ ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അവയിൽ ഒന്നിനും നിർണായകമായ ചരിത്രസാക്ഷ്യങ്ങളുടെ പിന്തുണ ലഭിച്ചിട്ടില്ല.
‘രാമാനുജൻ’ എന്ന പേര് എഴുത്തച്ഛൻ തന്റെ ഗുരുവായിരുന്ന ശ്രീ രാമാനുജാചാര്യരുടെ പേരിൽനിന്ന് സ്വീകരിച്ചതാണെന്നൊരു വാദം മുൻകാലങ്ങളിൽ പ്രചരിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ, ഉള്ളൂർ ഈ വാദത്തെ ശക്തമായി തള്ളിക്കളയുന്നു. രാമാനുജാചാര്യരുടെയും എഴുത്തച്ഛന്റെയും ജീവിതകാലങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ അന്തരം ഗുരു- ശിഷ്യബന്ധത്തെ അസാധ്യമാക്കുന്നതിനു പുറമെ, സ്വഗുരുവിന്റെ നാമം ഉച്ചരിക്കാൻപോലും സ്മൃതിവിധികൾ അനുവദിക്കാതിരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ പരമ ആസ്തികനായ എഴുത്തച്ഛൻ ഗുരുവിന്റെ പേര് സ്വന്തം നാമമായി സ്വീകരിക്കാനിടയില്ലെന്ന യുക്തിയും അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു.
‘രാമാനുജൻ’ എന്ന നാമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മറ്റൊരു വാദം എഴുത്തച്ഛന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായി പരക്കെ അറിയപ്പെടുന്ന രാമനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അക്കാലത്തെ പ്രശസ്ത നാട്ടെഴുത്തച്ഛനായിരുന്ന രാമന്റെ അനുജനായതിനാലാണ് ‘രാമന്റെ അനുജൻ’ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ‘രാമാനുജൻ’ എന്ന പേര് പ്രചാരത്തിലായതെന്ന് ചില പണ്ഡിതന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, ആ രാമൻ എഴുത്തച്ഛന്റെ സ്വന്തം സഹോദരനല്ല; മാതാവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠത്തിയുടെ മകനായിരിക്കാമെന്നാണ് ഉള്ളൂർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്. അതോടൊപ്പം, അക്കാലത്തെ കേരളീയ നാമപരമ്പരയിൽ ‘രാമാനുജൻ’ എന്ന പേര് അപൂർവമായിരുന്നുവെന്നും അതിനാൽ അത് ജന്മനാമമായിരുന്നിരിക്കാനുള്ള സാധ്യത കുറവാണെന്നും അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
അതേസമയം, ‘രാമാനുജൻ’ എന്ന പേര് എഴുത്തച്ഛന്റെ പിൽക്കാല നാമധേയമായിരിക്കാമെന്ന മറ്റൊരു സാധ്യതയും ഉള്ളൂർ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. ചിറ്റൂരിൽ അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച ‘രാമാനന്ദാഗ്രഹാരം’ എന്ന പേരിനെ ആധാരമാക്കി, സന്യാസാശ്രമത്തിൽ എഴുത്തച്ഛൻ ‘രാമാനന്ദൻ’ എന്ന നാമം സ്വീകരിച്ചിരിക്കാമെന്നും ആ പേരാണ് ആശ്രമത്തിന് നൽകിയതെന്നും കാലക്രമത്തിൽ അത് ‘രാമാനുജൻ’ എന്ന രൂപത്തിലേക്ക് പരിണമിച്ചിരിക്കാമെന്നും അദ്ദേഹം അനുമാനിക്കുന്നു.
എഴുത്തച്ഛന്റെ ജന്മനാമത്തെക്കുറിച്ച് ഉള്ളൂർ കൂടുതൽ അനുകൂലമായി പരിഗണിക്കുന്നത് ‘രാമൻ’ എന്ന പേരിനെയാണ്. കൊല്ലവർഷം 949–1006 കാലഘട്ടത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന പുന്നശ്ശേരി ശ്രീധരൻ നമ്പിയുടെ ‘ഭാഗവതം ഏകാദശം’ കിളിപ്പാട്ടിൽ കാണുന്ന “തുഞ്ചത്തു മേവും രാമദാസനാമെഴുത്തച്ഛൻ” എന്ന പരാമർശത്തെ ആധാരമാക്കിയാണ് അദ്ദേഹം ഈ നിഗമനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നത്. ‘രാമദാസൻ’ എന്ന സമസ്തപദത്തിൽ ‘ദാസൻ’ എന്ന വിശേഷണഘടകം ഒഴിവാക്കിയാൽ അവശേഷിക്കുന്നത് ‘രാമൻ’ എന്ന പേരാണെന്ന വ്യാഖ്യാനമാണ് ഉള്ളൂർ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന്, ജന്മനാമം ‘രാമൻ’, സന്യാസനാമം ‘രാമാനന്ദൻ’, പിൽക്കാലത്ത് പ്രചാരത്തിലായത് ‘രാമാനുജൻ’ എന്നിങ്ങനെ ഒരു നാമപരിണാമസാധ്യതയും അദ്ദേഹം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
എന്നിരുന്നാലും, ഈ നിഗമനങ്ങൾ ചരിത്രപരമായി ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടവയല്ല; ലഭ്യമായ സാഹിത്യസാക്ഷ്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള യുക്തിസഹമായ അനുമാനങ്ങളാണ്. അതുപോലെ, ‘രാമദാസനാമെഴുത്തച്ഛൻ’ എന്ന കവിതാപരമായ പരാമർശത്തെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി എഴുത്തച്ഛന്റെ ജന്മനാമം ‘രാമൻ’ ആയിരുന്നുവെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നതും ദുഷ്കരമാണ്. ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ശ്രീരാമഭക്തിയും രാമകഥയും തന്റെ കാവ്യങ്ങളുടെ കേന്ദ്രവിഷയമാക്കിയ മഹാകവിയെ, പിൽക്കാലത്തെ ഒരു കവി ‘രാമദാസൻ’ എന്ന് ഭക്ത്യാദരസൂചകമായി വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും തള്ളിക്കളയാനാവില്ല. ഈ സാധ്യതയെ ഉള്ളൂർ പ്രത്യേകമായി ചർച്ച ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിലും, ചരിത്രഗവേഷണത്തിന്റെ രീതിശാസ്ത്രപരമായ നിലപാടിൽ അത് പരിഗണിക്കാവുന്ന ഒരു ബദൽവായനയാണ്.
അതിനാൽ, എഴുത്തച്ഛന്റെ യഥാർത്ഥ നാമത്തെക്കുറിച്ച് ഇന്നും അന്തിമനിഗമനത്തിലെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലെന്ന് പറയുന്നതാണ് കൂടുതൽ യുക്തിസഹം. ‘രാമാനുജൻ’ എന്ന നാമം ചരിത്രപരമായി നിർണയിക്കപ്പെട്ടതല്ലെങ്കിലും, മലയാളികളുടെ സാംസ്കാരിക സ്മൃതിയിൽ സർവസ്വീകാര്യത നേടിയ നാമധേയമായി അത് ഇന്ന് ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു.
മലയാളിയുടെ സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിൽ എഴുത്തച്ഛന്റെ സ്ഥാനം അനന്യമാണ്. ഭക്തിയും ധർമ്മവും ഭാഷാ സൗന്ദര്യവും സമന്വയിപ്പിച്ച്, മലയാള ഭാഷയുടെ അടിത്തറ ദൃഢമാക്കിയ മഹാകവിയെന്ന നിലയിലും ആത്മീയസാഹിത്യം ജനകീയമാക്കിയ ആചാര്യനെന്ന നിലയിലും തുഞ്ചത്ത് രാമാനുജൻ എഴുത്തച്ഛൻ എന്നും ആദരപൂർവം സ്മരിക്കപ്പെടും.
Join with us
സതീഷ് കളത്തിൽ: തൃശൂർ ശങ്കരയ്യ റോഡ് സ്വദേശി. പ്രതിഭാവം എഡിറ്റർ, ഉത്തരീയം കലാ- സാംസ്കാരിക മാസികയുടെ അസോ. എഡിറ്റർ. ‘ദോഷൈകദൃക്ക്‘ എന്ന പേരിൽ പ്രതിഭാവത്തിൽ ‘വോക്കൽ സർക്കസ്‘, ‘കുഞ്ഞമ്മാവൻ‘ എന്നീ പേരുകളിൽ എഐ കാർട്ടൂൺ കോളങ്ങളും സൂര്യ എന്ന പേരിൽ എഐ ഇല്ലുസ്ട്രേഷനുകളും ചെയ്യുന്നു.
ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ. മൊബൈൽ ഫോണിൽ ചിത്രീകരിച്ച ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ചലച്ചിത്രങ്ങളായ വീണാവാദനം(ചിത്രകലാ ഡോക്യുമെന്ററി), ജലച്ചായം(ഫീച്ചർ ഫിലിം) എന്നിവയും ലാലൂരിന് പറയാനുള്ളത്(പരിസ്ഥിതി ഡോക്യുമെന്ററി), ജ്ഞാനസാരഥി(ഹിസ്റ്ററി ഡോക്യുമെന്ററി) എന്നിവയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. തൃശ്ശൂർ ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ ഫിലിം മേക്കേഴ്സ് ഫോറം ട്രസ്റ്റിന്റെ ചെയർമാനാണ്.
പിതാവ്: ശങ്കരൻ. മാതാവ്: കോമളം(Late). ഭാര്യ: കെ.പി. രമ. മക്കൾ: നിവേദ, നവീൻകൃഷ്ണ, അഖിൽകൃഷ്ണ.
