നോക്കെത്താ ദൂരത്തോളം നിറഞ്ഞു പരന്ന്, ഞങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ ശാന്തമായി ഒഴുകുകയാണ്, ബ്രഹ്മപുത്ര. പാഠപുസ്തകത്തിൽ നിന്നു മാത്രം കേട്ടറിഞ്ഞ ബ്രഹ്മപുത്രയെ നേരിട്ട് കണ്ടപ്പോൾ തോന്നിയ അളവില്ലാത്ത സന്തോഷം പറഞ്ഞറിയിക്കാനാവാത്തതാണ്.

ധാരാളം കൈവഴികളായി പിരിഞ്ഞും കൂടിച്ചേർന്നും ഒഴുകുന്ന ബ്രഹ്മപുത്രയിലാണ്, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനവാസമുള്ളതും ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിസൃതിയുള്ളതുമായ നദീദ്വീപ് ‘മജൂലി’ യും ഏറ്റവും ചെറിയ ജനവാസമുള്ള നദീദ്വീപായ ഉമാനന്ദയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

ഞങ്ങളുടെ യാത്ര ഉമാനന്ദ ദ്വീപിലേക്കാണ്. സാക്ഷാൽ ശിവഭഗവാൻ ഉമയ്ക്കു വേണ്ടി നിർമ്മിച്ചതാണ് ഈ ദ്വീപെന്നാണ് ഐതിഹ്യപരമായ വിശ്വാസം. ഇവിടെ വെച്ചാണ് ശിവൻ പാർവതിക്ക് ജ്ഞാനോപദേശം നൽകിയതെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിനു പുറമെ, ശിവൻ ഇവിടെ തപസ് ചെയ്യുന്ന വേളയിൽ അതു മുടക്കാൻ കാമദേവൻ ശ്രമിച്ചുവത്രെ. അതിൽ കോപാകുലനായ ശിവൻ തന്റെ തൃക്കണ്ണ് തുറന്ന് കാമദേവനെ ഭസ്മമാക്കിയെന്നും പിന്നീട് ഇവിടെ വെച്ചുതന്നെ പുനർജ്ജീവിപ്പിച്ചെന്നും ഉള്ള ഐതിഹ്യവും ഉണ്ട്.

അതേസമയം, ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് ‘മയിൽ ദ്വീപ്’ എന്നൊരു പേര് കൂടി ഈ ദ്വീപിനു ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. അക്കാലത്തെ ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥന് ഈ ദ്വീപിനെ മുകളിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ, ഒരു മയിൽ പീലി വിടർത്തി നിൽക്കുന്നതു പോലെ തോന്നുമത്രെ. അങ്ങനെ, ആ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ ഈ ദ്വീപിനെ ‘പീകോക്ക് ഐലൻഡ്’ എന്ന് വിളിക്കാൻ തുടങ്ങി. മലയാളത്തിൽ അത് മയിൽ ദ്വീപ് എന്നും ആയി. എങ്കിലും, ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ ‘ഉമാനന്ദ ദ്വീപ്’ ആണ്.

ഇന്ത്യയിലെ നദികളിൽ ഏറ്റവും ആഴം കൂടിയ നദികൂടിയാണ് ബ്രഹ്മപുത്ര. ആഴത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ മാത്രമല്ല, വീതിയുടെ കാര്യത്തിലും ഇന്ത്യൻ നദികളിൽ ബ്രഹ്മപുത്ര തന്നെയാണ് മുന്നിൽ. മൺസൂൺ സീസണിൽ ഹിമാലയത്തിൽ മഞ്ഞുരുകുമ്പോമ്പോൾ ബ്രഹ്മപുത്രയിലെ ജലനിരപ്പ് ക്രമാതീതമായി ഉയരുകയും നദിയുടെ അടിത്തട്ട് കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ സമയങ്ങളിൽ ഇതിന്റെ ആഴം ചില പ്രത്യേക ഭാഗങ്ങളിൽ 380 അടി (ഏകദേശം 115 മീറ്ററിലധികം) വരെ എത്താറുണ്ട്.

അതുപോലെ, അസമിലെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഈ നദി 10 കിലോമീറ്റർ വീതിയിൽ, കടൽ പോലെ പരന്നുകിടക്കുമത്രെ! അതുകൊണ്ട് അസം ജനത, ‘മുത്തശ്ശൻ നദി’ എന്ന് അസം ഭാഷയിൽ അർത്ഥം വരുന്ന ‘ബുർഹ ലൂയിത്’ എന്ന ഓമന പേരിലും ബ്രഹ്മപുത്രയെ വിളിക്കാറുണ്ട്.

തിബറ്റിലെ ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും വൻ മലയിടുക്കുകളിലൂടെ ഒഴുകി ഇന്ത്യയിലെത്തുന്ന ബ്രഹ്മപുത്ര നദി, ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ ‘ജമുന’ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഹിമാലയത്തിലെ കൈലാസപർവത നിരകൾക്ക് വടക്ക്, കോങ്ഗ്യുത്ഷാ തടാകത്തിന് തൊട്ടുതെക്കായി ഏകദേശം 5150 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ നിന്നാണ് ബ്രഹ്മപുത്ര ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. മൊത്തം 2900 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ നദി, ഇന്ത്യയിലൂടെ മാത്രം 916 കിലോമീറ്ററാണ് ഒഴുകുന്നത്. അസമിൽ എത്തുമ്പോൾ ഈ നദിക്ക് പല പേരുകളുണ്ട്. ശ്യാമ, സെമ, സെങ്ലായ് എന്നിവ ഇതിന്റെ പഴയ പേരുകളാണ്. കൂടാതെ തദ്ദേശവാസികൾ ഇതിനെ ലോഹിത്/ ലൂയിറ്റ്, ബോർലൂയിറ്റ്, സീരിലൂയിറ്റ് എന്നിങ്ങനെ പല പേരുകളിലും വിളിച്ചുവരുന്നു.

അസമിൽ ലോഹിത് എന്നാൽ ചുവപ്പ് എന്നാണ് അർത്ഥം. ‘ലൗഹിത്യ’ എന്ന സംസ്‌കൃത പദത്തിൽ നിന്നാണ് ‘ലോഹിത്’ അഥവാ, ‘ലൂയിറ്റ്’ വരുന്നത്. സംസ്‌കൃതത്തിൽ ലൗഹിത്യ എന്നാൽ, ചോരനിറമുള്ളത് എന്നാണ് അർത്ഥം വരുന്നത്. ഈ നദിക്ക് ഇങ്ങനെയൊരു പേരു വരാനും ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. അത് പരശുരാമനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു.

തന്റെ പിതാവായ ജമദഗ്നി മഹർഷിയുടെ ആജ്ഞാനുസരണം പരശുരാമൻ സ്വന്തം അമ്മയായ രേണുകയുടെ തല കൊയ്തതിനെ തുടർന്ന്, മാതൃഹത്യ എന്ന മഹാപാപം കാരണം പരശുരാമന്റെ കൈയിലെ മഴു (പരശു) അദ്ദേഹത്തിന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്താനാകാത്ത വണ്ണം ഒട്ടിപ്പിടിച്ചു. പാപപരിഹാരത്തിനായി അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ പരശുരാമൻ ഒടുവിൽ ഹിമാലയത്തിലെത്തുകയും അവിടെയുള്ള ‘ബ്രഹ്മകുണ്ഡ്’ തടത്തിലെ വെള്ളത്തിൽ കുളിക്കാനിറങ്ങുകയും ചെയ്തു. തത്സമയം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈയിൽ ഒട്ടിപ്പിടിച്ചിരുന്ന മഴു വേർപ്പെടുകയും അതിലെ വെള്ളത്തിന് ചുവപ്പ് നിറം ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ബ്രഹ്മകുണ്ഡിൽ നിന്ന് ഒഴുകിവരുന്ന നദിയാണ് പിന്നീട് ലോഹിത്/ലൂയിറ്റ് ആയി മാറുന്നതും അസമിലെത്തുമ്പോൾ അത് ബ്രഹ്മപുത്ര എന്ന വലിയ നദിയായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നതും എന്നാണ് ഇവിടുത്തുകാരുടെ വിശ്വാസം. പരശുരാമന് പാപം മോചനം നല്കിയ ബ്രഹ്മകുണ്ഡ്, പരശുരാം കുണ്ഡ് എന്നും അറിയപ്പെട്ടു.